tegenwoordig

Ecologische voetafdruk niet wetenschappelijk


donderdag 26 januari 2012 - (Geert Janssens) - Bij nader inzien is de wetenschappelijke relevantie van de ‘ecologische voetafdruk’ zeer beperkt. Het World Economic Forum, dat dit jaar op zoek gaat naar nieuwe economische modellen, is gewaarschuwd.
Deze week start in het Zwitserse Davos het World Economic Forum. Het staat dit jaar in het teken van de noodzakelijke transformatie van onze economie naar een duurzamer groeimodel. De congresgangers doen er goed aan om niet al te veel verder te borduren op de ‘ecologische voetafdruk’ (EV). Dit concept vertoont namelijk grote tekortkomingen. Dat is spijtig want op het eerste zicht lijkt EV een dankbaar instrument voor wie zich een helder beeld wil vormen van de menselijke invloed op het broze ecosysteem van onze aarde.

Tekenend is de berekening dat de mensheid op basis van EV reeds sinds 1980 boven haar ecologische stand leeft. Sindsdien is de hoeveelheid landoppervlakte ontoereikend om alle menselijke activiteiten als het ware in te dekken. Indien iedereen op onze aarde evenveel zou consumeren als een gemiddelde Belg vandaag doet, dan zouden we momenteel zelfs drie planeten nodig hebben. Zulke metaforen slaan in als een bom en hebben de verdienste de aandacht voor milieuproblemen en ecologische uitdagingen aan te scherpen. Dit neemt echter niet weg dat EV een aantal hiaten vertoont die haar ongeschikt maken als instrument voor zowel wetenschappelijk onderzoek alsook voor het nastreven van concrete beleidsdoelstellingen.

Valse concreetheid

De aanklachten van milieueconomen tegen het EV zijn niet min. Representatief is de kritiek van milieueconoom Jeroen Van den Bergh (Universiteit Barcelona). Zijn aanklacht luidt dat EV alle menselijke activiteit omrekent naar oppervlaktes. Dit maakt het weliswaar tot een bevattelijk concept maar landoppervlakte heeft slechts een hypothetische waarde en is bijgevolg geen correcte maatstaf voor de werkelijke fysieke en ecologische activiteiten van de mens. Van den Bergh noemt dit ‘valse concreetheid’. Het lijkt alsof EV iets zegt over de fysieke grens voor duurzaam leven maar in werkelijkheid schiet het concept schromelijk te kort omdat het niets zegt over de werkelijke impact van onze activiteiten.

Onpraktisch

Deze manier van werken heeft grote gevolgen in de praktijk. Door hypothetische hectares te delen door beschikbare oppervlakte, worden landen met veel bewoners op een kleine oppervlakte – zoals België - automatisch afgestraft. Feitelijk penaliseert EV vrijhandel alsook het dicht op elkaar wonen in agglomeraties. Dichtbevolkte stedelijke kernen zijn dan per definitie niet duurzaam. Nochtans kan concentratie ook zorgen voor minder verplaatsingen, positieve schaaleffecten en ecologische efficiëntie. Er zit ook weinig logica in het feit dat wildernis, woestijn, onherbergzaam gebied,… de duurzaamheid van een land of regio ten goede zou komen. Het is ook niet logisch om landsgrenzen te gebruiken als maatstaf voor de berekening van ecologische efficiëntie, iets wat EV doet omdat het werkt met oppervlaktes. Dit gegeven ondermijnt de beleidsmatige waarde van EV, onder meer omdat het daardoor feitelijk niet veel verder komt dan het bepleiten van een spreiding van de activiteiten. Het zou juist de bedoeling moet zijn om activiteiten optimaal te concentreren en in te planten, zodoende de ecologische impact wordt geminimaliseerd.

Broeikasgassen

Een ander probleem met EV heeft te maken met de wijze waarop ook het broeikasprobleem wordt vertaald naar landoppervlakte. De onderliggende hypothese is dat in een duurzaam energiescenario alle CO2 wordt opgevangen door bebossing waarvoor je ook weer land nodig hebt. Critici wijzen op het feit dat er nu reeds onvoldoende landoppervlakte is om alle CO2 op te vangen in bomen. Zo zit je per definitie reeds boven de pijngrens. Overigens, mocht je de ideeën van de aanhangers van EV willen toepassen, dan zou de prijs van land zeer snel de hoogte ingaan waardoor minder land-intensieve oplossingen automatisch rendabeler worden. EV houdt hiermee geen rekening en ook dat ondermijnt haar berekeningsbasis.

Te veel eenheidsworst

Tot slot, EV houdt geen rekening met emissies van toxisch gevaarlijke producten, waterschaarste, zure regen, het gat in de ozonlaag,… die ook een grote ecologische impact hebben. De achterliggende reden is dat het nu eenmaal moeilijk is om een landequivalent te vinden voor dit soort problemen. Landoppervlakte is een te ruwe maatstaf om het brede scala aan ecologische problemen adequaat in kaart te brengen, laat staan dat het zou kunnen dienen als fundament voor een zinnig beleid. Recent wetenschappelijk onderzoek poogt deze tekortkomingen van het EV-concept te verhelpen zodoende het meer beleidsrelevantie krijgt. Er wordt geëxperimenteerd met variaties in de klassieke benadering en er worden ook dynamische modellen gebouwd. Ondanks verwoede pogingen om de EV vlot te trekken als wetenschappelijke basis, blijft de grootste verdienste vooralsnog op het communicatieve vlak.

Hoe moet het dan verder?

Wat men in Davos vooral niet moet doen, is zich onder druk van allerlei groeperingen vast te klampen aan onbeproefde en ongefundeerde concepten zoals ecologische voetafdruk. Beter is om na te gaan hoe duurzaamheid in het markteconomisch proces kan worden geïntegreerd. Er zijn maar weinig mechanismes die er beter in slagen dan de markt om schaarste de prijs te geven die het verdient. De evolutie van de olie- en grondstoffenprijzen leveren daarvan het grootste bewijs. Geen enkel regime of regering zou die prijs op wereldniveau kunnen hebben sturen zoals dit de afgelopen decennia daadwerkelijk is gebeurd. Uiteraard waren de prijsbewegingen verre van perfect en waren er ook invloeden van speculatie waardoor ze lang niet altijd de werkelijke schaarste vertegenwoordigden. Ook de recente crisis heeft aangetoond dat markten lang niet altijd efficiënt



Share |
Geert Janssens (1968) is hoofdeconoom bij VKW Metena en is licentiaat-doctorandus in de Economische Wetenschappen alsook Master in Corporate Finance. Hij publiceerde vooral rond macro-economische onderwerpen en de werking van de arbeidsmarkt.




Meer artikels uit deze rubriek:

15/05/2013 : Gecultiveerd klaplopen
19/04/2013 : Zen, niet iets om te hebben maar om te zijn
03/04/2013 : Hoe het kapitalisme van zijn geloof af viel
02/04/2013 : Kwaliteit van studies onder druk
28/03/2013 : Wonen, voorzichtige trend naar delen
21/03/2013 : Goed nieuws doet het beter dan slecht nieuws op sociale netwerken
13/03/2013 : Onrust over financiële transparantie overheidssector
08/03/2013 : Verdwaalde vrouw in autowereld
05/03/2013 : Geen probleem met normale vruchtgebruikconstructies
27/02/2013 : Borgen of een delicate kwestie bespreekbaar
20/02/2013 : Programmawet hervormt (opnieuw) roerende fiscaliteit
20/02/2013 : Belgische economie strompelt verder
18/02/2013 : Telefoneren naar de andere kamer
22/01/2013 : Gebrek aan transparantie in breedbandmarketing
15/01/2013 : De vergoelijkings journalistiek
21/11/2012 : Cloud: Virtuele Veiligheid vs. zeer Reële Gevaren
21/11/2012 : Overal en nergens werken
09/11/2012 : Hoogtechnologische samenleving vraagt hoge empathie
15/10/2012 : God is weer eens dood
26/09/2012 : Tabletkrant mist context


Zoek in archief

Alle artikels uit deze rubriek
Uw e-mailadres:

Uitgelicht
Marleen De Geest:
Gecultiveerd klaplopen

Het leven is kort en het laatste wat we willen is onze tijd verknoeien. Handelen en nuttige dingen doen, lijkt dan ook de boodschap. Filosoof John Hodgkinson meent nochtans dat voortdurend in de weer zijn zo zijn kwalijke kanten heeft en richtte in Londen de 'Idler Academy for Philosophy, Husbandry and Merriment' op. Daarin promoot hij nochtans alles behalve leegheid maar een leuke, leerrijke en wel gevulde vrije tijd.

Marleen De Geest:
Zen, niet iets om te hebben maar om te zijn

De hectische wereld om ons heen heeft zen ontdekt, als idee en zelfs als product. Mocht het kunnen hij zou er zich al lang meester van hebben gemaakt. Het zal voorlopig bij een oppervlakkige omarming blijven. Zen is namelijk geen product dat u kunt kopen en zelfs geen lifestyle die een mens zich op een of andere manier kan toe eigenen. Voor wie nog nieuwsgierig is, een meer dan voorzichtige poging om zen te vatten in de woorden van boeddhistisch geleerde Daisetz Suzuki.

Meer... Per auteur Over Visies & Opinies


Meest gelezen
Op de proeftafel: Les Coquelicots...
Le Petit Baigneur: baden in weelde